همدلی چیست؟

این مقاله در مجله کسب و کار هاروارد منتشر شده که منبعی معتبر و ارزشمند در حوزه کسب و کار است.

نویسنده: دانیل گلمن

ترجمه شده توسط تیم گیت (Git.ir)

واژه «توجه» از کلمه لاتین attendere به معنای «به سوی چیزی دست دراز کردن» گرفته شده است. این تعریف کاملاً مناسبی برای تمرکز بر دیگران است؛ تمرکزی که پایه و اساس همدلی و توانایی ایجاد روابط اجتماعی، یعنی ستون‌های دوم و سوم هوش هیجانی، است. ستون اول، خودآگاهی است.

تشخیص مدیرانی که می‌توانند به‌طور مؤثر بر دیگران تمرکز کنند آسان است. آنها کسانی هستند که نقاط مشترک پیدا می‌کنند، دیدگاه‌هایشان بیشترین وزن را دارد و دیگران تمایل دارند با آنها کار کنند. آنها صرف‌نظر از جایگاه سازمانی یا اجتماعی، به رهبرانی طبیعی تبدیل می‌شوند.

سه‌گانه همدلی

ما معمولاً درباره همدلی به عنوان یک ویژگی واحد صحبت می‌کنیم. اما بررسی دقیق‌تر اینکه رهبران هنگام نشان دادن همدلی دقیقاً بر چه چیزی تمرکز می‌کنند، 3 نوع متمایز از همدلی را آشکار می‌کند که هر یک برای اثربخشی رهبری اهمیت دارند:

  • همدلی شناختی: توانایی درک دیدگاه فردی دیگر.

  • همدلی عاطفی: توانایی احساس کردن آنچه فرد دیگری احساس می‌کند.

  • نگرانی همدلانه: توانایی درک اینکه فرد دیگری از شما به چه چیزی نیاز دارد.

همدلی شناختی به رهبران امکان می‌دهد خودشان را به شیوه‌ای معنادار توضیح دهند، مهارتی که برای دستیابی به بهترین عملکرد از کارکنانی که مستقیماً زیر نظر آنها کار می‌کنند، ضروری است. برخلاف آنچه ممکن است انتظار داشته باشید، استفاده از همدلی شناختی مستلزم آن است که رهبران درباره احساسات فکر کنند، نه اینکه مستقیماً آنها را احساس کنند.

ذهنیت پرسشگر به پرورش همدلی شناختی کمک می‌کند. یکی از مدیران موفقی که این ویژگی را دارد، آن را این‌گونه بیان می‌کند: «همیشه فقط می‌خواستم همه‌چیز را یاد بگیرم، هر کسی را که در اطرافم بود درک کنم، اینکه چرا چنین فکری می‌کرد، چرا کاری را انجام می‌داد، چه چیزی برایش مؤثر بود و چه چیزی مؤثر نبود.» اما همدلی شناختی همچنین از خودآگاهی سرچشمه می‌گیرد. مدارهای اجرایی مغز که به ما امکان می‌دهند درباره افکار خود فکر کنیم و احساساتی را که از آنها ناشی می‌شوند زیر نظر بگیریم، به ما اجازه می‌دهند همین استدلال را درباره ذهن دیگران نیز به کار ببریم، زمانی که تصمیم می‌گیریم توجه خود را به این سمت معطوف کنیم.

همدلی عاطفی برای مربیگری مؤثر، مدیریت مشتریان و درک پویایی‌های گروه اهمیت دارد. این نوع همدلی از بخش‌های باستانی مغز در زیر قشر مغز سرچشمه می‌گیرد، از جمله آمیگدال، هیپوتالاموس، هیپوکامپ و قشر اوربیتوفرونتال، که به ما امکان می‌دهند بدون تفکر عمیق، به‌سرعت احساس کنیم. این بخش‌ها با برانگیختن حالت‌های عاطفی دیگران در بدن ما، ما را با آنها هماهنگ می‌کنند: من واقعاً درد شما را احساس می‌کنم. وقتی به داستانی تأثیرگذار که شما تعریف می‌کنید گوش می‌دهم، الگوهای فعالیت مغز من با الگوهای شما هماهنگ می‌شوند. همان‌طور که تانیا سینگر، مدیر بخش علوم اعصاب اجتماعی در مؤسسه ماکس پلانک برای علوم شناختی و مغز انسان در لایپزیگ آلمان، می‌گوید: «برای درک احساسات دیگران، باید احساسات خودتان را درک کنید.» دسترسی به ظرفیت همدلی عاطفی به ترکیب 2 نوع توجه بستگی دارد: تمرکز آگاهانه بر بازتاب‌هایی که از احساسات فرد دیگر در خودتان تجربه می‌کنید و آگاهی باز نسبت به چهره، صدا و سایر نشانه‌های بیرونی احساسات آن فرد. (به بخش «زمانی که همدلی نیاز به یادگیری دارد» مراجعه کنید.)

زمانی که همدلی نیاز به یادگیری دارد

همدلی عاطفی را می‌توان توسعه داد. این نتیجه‌ای است که از پژوهشی با پزشکان به رهبری هلن ریس، مدیر برنامه علوم همدلی و روابط در بیمارستان عمومی ماساچوست در بوستون، به دست آمده است. ریس برای کمک به پزشکان در نظارت بر خود، برنامه‌ای طراحی کرد که در آن آنها یاد می‌گرفتند با استفاده از تنفس عمیق دیافراگمی تمرکز کنند و نوعی فاصله‌گیری ذهنی را پرورش دهند، به‌گونه‌ای که گویی تعامل را از سقف اتاق تماشا می‌کنند، نه اینکه در افکار و احساسات خود غرق شوند. ریس می‌گوید: «معلق کردن مشارکت خودتان برای مشاهده آنچه در حال رخ دادن است، به شما آگاهی ذهن‌آگاهانه‌ای از تعامل می‌دهد، بدون اینکه کاملاً واکنشی باشید. می‌توانید ببینید آیا وضعیت فیزیولوژیک خودتان برانگیخته و متشنج است یا متعادل. می‌توانید متوجه شوید در این موقعیت چه اتفاقی در حال رخ دادن است.» برای مثال، اگر پزشکی متوجه شود که احساس تحریک‌پذیری می‌کند، این احساس ممکن است نشانه‌ای باشد از اینکه بیمار نیز ناراحت است.

ریس اضافه می‌کند کسانی که کاملاً در برقراری همدلی ناتوان هستند، ممکن است بتوانند همدلی عاطفی را اساساً با وانمود کردن به آن تا زمانی که واقعاً در آن مهارت پیدا کنند، فعال کنند. اگر به شیوه‌ای دلسوزانه رفتار کنید، به چشمان افراد نگاه کنید و به حالات چهره آنها توجه داشته باشید، حتی زمانی که چندان تمایلی به این کار ندارید، ممکن است به‌تدریج احساس مشارکت و درگیری بیشتری کنید.

نگرانی همدلانه که ارتباط نزدیکی با همدلی عاطفی دارد، به شما امکان می‌دهد نه‌تنها احساس افراد، بلکه نیاز آنها به شما را نیز درک کنید. این همان چیزی است که از پزشک، همسر و رئیس خود انتظار دارید. نگرانی همدلانه ریشه در مدارهای عصبی‌ای دارد که توجه والدین را به فرزندانشان معطوف می‌کنند. وقتی فردی یک نوزاد دوست‌داشتنی را وارد اتاق می‌کند، به مسیر نگاه افراد توجه کنید تا ببینید این مرکز مغزی پستانداران چگونه فوراً فعال می‌شود.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند هرچه افراد در سلسله‌مراتب سازمانی بالاتر می‌روند، توانایی آنها برای حفظ ارتباطات شخصی کاهش می‌یابد.

یکی از نظریه‌های عصبی بر این باور است که این واکنش در آمیگدال توسط سامانه هشدار مغز برای تشخیص خطر و در قشر پیش‌پیشانی توسط آزادسازی اکسی‌توسین، ماده شیمیایی مرتبط با مراقبت و دلبستگی، تحریک می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد که نگرانی همدلانه احساسی دو لبه است. ما به‌طور شهودی رنج فرد دیگری را مانند رنج خودمان تجربه می‌کنیم. اما هنگام تصمیم‌گیری درباره اینکه آیا نیازهای آن فرد را برآورده کنیم یا نه، آگاهانه می‌سنجیم که تا چه اندازه برای رفاه او ارزش قائل هستیم.

ایجاد تعادل درست میان شهود و تأمل، پیامدهای مهمی دارد. افرادی که احساسات همدلانه‌شان بیش از حد شدید می‌شود، ممکن است خودشان نیز دچار رنج شوند. در مشاغل یاری‌رسان، این وضعیت می‌تواند به فرسودگی ناشی از شفقت منجر شود؛ در مدیران نیز ممکن است احساسات اضطرابی حواس‌پرت‌کننده‌ای درباره افراد و شرایطی ایجاد کند که خارج از کنترل هر کسی هستند. اما افرادی که برای محافظت از خود، احساساتشان را سرکوب می‌کنند، ممکن است ارتباط خود را با همدلی از دست بدهند. نگرانی همدلانه از ما می‌خواهد پریشانی شخصی خود را مدیریت کنیم، بدون اینکه نسبت به درد دیگران بی‌حس شویم. (به بخش «زمانی که همدلی نیاز به کنترل دارد» مراجعه کنید.)

زمانی که همدلی نیاز به کنترل دارد

مهار کردن تمایل خود برای همدلی با احساسات دیگران می‌تواند به ما کمک کند زمانی که سیلاب عاطفی فردی تهدید می‌کند ما را تحت تأثیر قرار دهد، تصمیم‌های بهتری بگیریم.

معمولاً وقتی می‌بینیم سوزنی وارد بدن فردی می‌شود، مغز ما سیگنالی منتشر می‌کند که نشان می‌دهد مراکز درد خودمان در حال بازتاب دادن آن رنج هستند. اما پزشکان در دانشکده پزشکی یاد می‌گیرند حتی چنین واکنش‌های خودکاری را نیز مهار کنند. به نظر می‌رسد این بی‌حس‌کننده توجهی از طریق محل اتصال گیجگاهی-آهیانه‌ای و بخش‌هایی از قشر پیش‌پیشانی فعال می‌شود، مداری که با نادیده گرفتن احساسات، تمرکز را افزایش می‌دهد. زمانی که برای حفظ آرامش و کمک به دیگران، از آنها فاصله می‌گیرید، همین اتفاق در مغز شما رخ می‌دهد. همین شبکه عصبی زمانی نیز فعال می‌شود که در یک محیط بیش از حد هیجانی با مشکلی مواجه می‌شویم و باید بر پیدا کردن راه‌حل تمرکز کنیم. اگر با فردی ناراحت صحبت می‌کنید، این سامانه به شما کمک می‌کند دیدگاه او را از نظر فکری درک کنید؛ یعنی از ارتباط قلب‌به‌قلبِ همدلی عاطفی به ارتباط ذهن‌به‌قلبِ همدلی شناختی منتقل شوید.

علاوه بر این، برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهند کاربرد مناسب نگرانی همدلانه برای قضاوت اخلاقی اهمیت اساسی دارد. اسکن‌های مغزی نشان داده‌اند وقتی داوطلبان به داستان‌هایی درباره افرادی که درد جسمانی را تجربه می‌کردند گوش می‌دادند، مراکز مغزی خودشان که مسئول تجربه چنین دردی هستند، فوراً فعال می‌شدند. اما اگر داستان درباره رنج روانی بود، مراکز بالاتر مغز که در نگرانی همدلانه و شفقت نقش دارند، با تأخیر بیشتری فعال می‌شدند. برای درک ابعاد روان‌شناختی و اخلاقی یک موقعیت، به زمان نیاز داریم. هرچه حواس ما بیشتر پرت باشد، توانایی ما برای پرورش شکل‌های ظریف‌تر همدلی و شفقت کمتر خواهد بود.


Daniel Goleman یکی از مدیران مشترک کنسرسیوم پژوهش درباره هوش هیجانی در سازمان‌ها در دانشگاه راتگرز، یکی از نویسندگان کتاب Primal Leadership: Leading with Emotional Intelligence (انتشارات Harvard Business Review Press، 2013) و نویسنده کتاب‌های The Brain and Emotional Intelligence: New Insights و Leadership: Selected Writings (انتشارات More Than Sound، 2011) است. آخرین کتاب او A Force for Good: The Dalai Lama’s Vision for Our World (انتشارات Bantam، 2015) است.